W tym roku Chanuka rozpocznie się  w piątek 11 grudnia po południu i potrwa do soboty 19 grudnia. Dwa dni Chanuki wypadają w szabat – będzie to pierwszy i ostatni dzień świąt.

By zrozumieć co oznacza święto Chanuki trzeba cofnąć się do roku 323 p.n.e – roku w którym zmarł Aleksander Macedoński. Od tego bowiem momentu rządzący Palestyną czynili wszystko, by Żydzi porzucili swoją wiarę, a przyjęli kulturę, religię i tradycje Greków. Wielu z narodu Wybranego dzielnie opierało się prześladowaniom, ale znaleźli się i tacy, którzy zachęcali i ponaglali do przyjęcia religii pogańskiej.

W 175 r. p.n.e. król Antioch IV rozpoczął prześladowanie i zmuszanie siłą do konwersji. Szczytem prześladowań wierzących Żydów było wtargnięcie do Świątyni Jerozolimskiej i jej zbezczeszczenie. Prześladowcy zakazali m.in. obrzezania, uczenia Tory, a także wprowadzili posąg swojego boga, Zeusa, do Świątyni. Co więcej domagali się ofiar ze świń na ołtarzu w Świątyni.

Dwie grupy przeciwstawiły się Antiochowi, jedna pod przywództwem Hasmonejczyka i jego syna Judy Mahabeusza oraz druga religijna. Połączyli oni swe siły w walce przeciw prześladowcy. Walki te trwały kilka lat, aż w końcu 25 Kislew 165 r. pne Jerozolima została odbita, a Świątynia oczyszczona.

Aby podziękować Boga i uświęcić na nowo Świątynię, szukano oliwy nieskalanej przez pogan, która paliłaby się w menorze w Świątyni. Znaleziono jedną małą baryłkę, która mogła wystarczyć tylko na jedną noc. Baryłka z pieczęcią Arcykapłana była nietknięta. Jeżeli taki dzban został otworzony, bądź złamana była pieczęć, oliwa nie mogłaby zostać użyta do celów kultu.
Mimo niewielkiej ilości oliwy, menora w cudowny sposób paliła się przez dni osiem, tak długo jak potrzeba było czasu, aby zebrać nowe zapasy oliwy do menory. Od następnego roku aż do dziś święto Chanuki obchodzi się przez 8 dni, by  upamiętnić ten cud.

Każdego roku 25 Kislew Żydzi rozpoczynaja świętować Chanukę, która inaczej zwana jest świętem Dedykacji.

Dlaczego Kiszew (grudzień)?  Przypada on w okresie, kiedy dzień jest najkrótszy i stopniowo zaczyna się wydłużać. Jeden z Midraszy przynosi opowieść o tym jak Adam, pierwszy człowiek, zgrzeszył w Raju, w Gan Eden i został wygnany. Zobaczył, że dzień staje się coraz krótszy. Przerażony pomyślał, że to skutek jego grzechu i teraz za karę nie dość, że został wygnany z Edenu to jeszcze będzie musiał żyć po ciemku jak kret. Zaczął się więc modlić i pościć prosząc Boga, aby oszczędził dla niego światło i nie skazywał go na życie w wiecznym mroku. Po paru dniach z radością spostrzegł, że dnia przybywa, i to, o czym myślał że jest karą, okazało się zwykłą naturą świata. Inna wersja tej opowieści mówi, że Eden znajdował się na równiku, gdzie przez cały rok dzień i noc trwają tyle samo. Adam został wygnany na północ i czym bardziej się oddalał od równika, tym bardziej dzień stawał się krótszy. Adam przeraził się, że Bóg chce go skazać na mieszkanie na Arktyce gdzie panuje wieczna noc.

Dlaczego 25 ?– po pierwsze - wtedy nastąpiła Dedykacja Świątyni. Po drugie z liczbą 25 jest też związana nazwa Chanuka, która może być tłumaczona jako ‘poświęcenie’ lub też może zostać rozbita na dwa słowa: chanu – powstali i kach – dwudziestego piątego.

Święto wiary

Jakie przesłanie ma owe święto?

Mała grupka Machabeuszy pobiła Greków, którzy byli mocarstwem.  Grupa żydowskich bojowników, jedna rodzina: ojciec i jego pięciu synów, była w stanie zebrać wokół siebie jeszcze kilka innych rodzin i stawić czoło greckiej potędze. Czyż to nie cud? Jak inaczej można wytłumaczyć takie zwycięstwo?

Machabeuszom udało się odnaleźć jeden nienaruszony dzban oliwy. Czy to nie cud? Grecy, którzy sprofanowali całą Świątynię, którzy zbezcześcili wszystkie sprzęty w Świątyni, którzy ustawili tam posągi swoich bożków, nie tknęli jednego dzbana z olejem!

Świątynia została ponownie poświęcona. Po okresie profanacji mogła na nowo służyć świętym celom. Czyż to nie cudowne wydarzenie?

Jednak jak podaje Talmud oraz Wielcy Nauczyciele cudem ogłaszanym w Święto Chanuki nie jest żaden z wyżej wymienionych. Cudem było natomiast to, że olej przeznaczony do jednorazowego rozpalenia menory, który miał płonąć przez jeden dzień, płonął przez osiem dni wymaganych do przygotowania nowego oleju.

Jeden dzbanek czystego oleju rozpalił na nowo światło menory w Świątyni. Dzięki niemu przez kolejne 200 lat Świątynia działała jak za czasów króla Salomona, jak za czasów, kiedy Mojżesz zbudował sanktuarium na pustyni.

Olej jest symbolem mądrości i wierności, Przymierza zawartego pomiędzy Narodem Izraela a Bogiem. Płonąca w Świątyni menora świadczyła niezmiennie o tym, że naród żydowski pozostaje cały czas wierny Przymierzu, że każdego dnia jest gotów rozpalać światło nowym, czystym olejem. Aby menora ponownie mogła zapłonąć w Świątyni, potrzebny był cud, znak, że Bóg nie odwrócił się, nie opuścił swego ludu.

200 lat po chanukowym cudzie Świątynia została zburzona, ród Machabeuszy wygasł, naród został skazany na wygnanie, zmuszony do mieszkania pośród obcych, prześladowany i zabijany.

Jednak dzięki tamtym pamiętnym ośmiu dniom zyskał wiedzę, że zawsze, jeżeli jest chociażby jeden dzban czystego oleju, jeżeli jest chociaż odrobina Tory i wierności Przymierzu, Bóg doleje oleju i Światło menory może znowu się palić.

Obrzędy

Dziś używa się świec, ale pierwotnie używano glinianych lub metalowych lamp oliwnych z ośmioma miejscami na knot. Świece, które zostały wykonane specjalnie na Chanukę nie mogą być użyte do codziennych czynności. Stąd przygotowaną Chanukije z ośmioma świecami stawiano w miejscu, w którym nigdy nie stawia się zwykłych świec – na oknie lub przy drzwiach. Dodatkowo nabierało to symboliki „głoszenia cudu” wobec wszystkich, którzy je widzieli.

Swiece zapala się według określonego rytuału. W pierwszy wieczór po zmroku zapala się pierwszą świece od prawego końca świecznika. W drugi zapale się wpierw drugą świecę (nową) od prawej strony, a następnie pierwszą. I tak aż do ósmego dnia. Do zapalania słuzy jednak specjalna dodatkowa świeca – Szamasz (pomocnik) – często umieszczona po środku, niżej innych świec. Ona więc jeszcze bardziej podkreśla znaczenie świec chanukowych.

Odmawia się błogosławieństwa: "Błogosławiony jesteś Panie, Boże nasz, Królu Wszechświata, który uświęciłeś nas swymi przykazaniami i przykazałeś nam zapalać światło Chanuki" i "Błogosławiony jesteś Panie, Boże nasz, Królu Wszechświata, za to, że uczyniłeś cuda naszym ojcom w owych dniach, w tamtym czasie". Pierwszego dnia Chanuki dodaje się jeszcze: "Błogosławiony jesteś Panie, Boże nasz, Królu Wszechświata, za to, że dałeś nam życie, zachowałeś nas i doprowadziłeś do dzisiejszego dnia".

Światła chanukowe powinny palić się co najmniej przez pół godziny, a jeśli zgasną, należy je zapalić ponownie, ale już bez powyższego błogosławieństwa. Powinna palić się też zwykła świeca, gdyż światło Chanukiji ma stanowić ozdobę samego święta a nie służyć czemuś.

Każdego dnia święta recytuje się cały Hallel , czyta się fragmenty Tory opowiadające o poświęceniu Przybytku na pustyni i zapaleniu Menory, oraz o darach, jakie zostały wtedy złożone. Śpiewana jest też pieśń "Maoz cur".

Tradycyjne potrawy chanukowe to placki zwane latkes, pączki i faworki, ponieważ podczas tego święta na pamiątkę cudu chanukowego przyrządzane są potrawy na oleju. Przygotowuje się też dania z mleka i serów na pamiątkę Judyty, która weszła podstępem do wrogiego obozu, do namiotu Holofernesa, wodza Syro-Greków. Napoiła go, a gdy ten zasnął, ucięła mu głowę... Wydarzenie to zaważyło na zwycięstwie Machabeuszy.

Gry

W czasie Chanuki dozwolne są gry hazardowe (jeden jedyny raz), np. gra w karty.

Najbardziej jednak popularną grą jest tertel (tzw. Bączek), w którą najczęściej grają dzieci. Na jego czterech ściankach napisane są hebrajskie litery: n, g, h, f - pierwsze litery słów: "nes gadol haja szam" , co oznacza "cud wielki był tam". Drejdlem można także grać. Oto zasady: hebrajskie litery mają na potrzeby gry znaczenie w jidysz: "n" - "niszt" (nic) lub "nemt" (bierzcie); "g" - "ganc" (całe); "h"- "halb" (połowa); "sz" - "sztel-an" (postaw).

Katarzyna Kowalska nds